Khám và kiểm soát bệnh nền trước khi mang thai
Sức khỏe trong thai kỳ phụ thuộc rất nhiều vào giai đoạn chuẩn bị trước đó. Bộ Y tế khuyên phụ nữ nên được tư vấn và khám trước khi có thai khoảng 1–2 năm, để phát hiện những yếu tố có thể ảnh hưởng đến thai kỳ, và để chủ động quyết định có mang thai hay không và thời điểm phù hợp.
Nên khám những gì?
Bộ Y tế khuyến khích cả vợ và chồng chủ động đi khám sức khỏe để phát hiện các bệnh mạn tính tiềm ẩn và điều trị kịp thời, đặc biệt:
- Tim mạch, tăng huyết áp
- Thiếu máu và thalassemia (tan máu bẩm sinh)
- Đái tháo đường
- Viêm gan (như viêm gan B), bệnh thận, lao
- Động kinh, rối loạn tâm thần
- Bất thường cấu trúc hoặc chức năng cơ quan sinh dục
- Bệnh lây truyền qua đường tình dục và HIV
Bộ Y tế cũng khuyên khám nội khoa định kỳ hằng năm và khám phụ khoa định kỳ 6 tháng, điều trị các bệnh phụ khoa, viêm nhiễm đường sinh sản.
Bệnh nền cần ổn định trước khi mang thai
Một số bệnh nếu chưa được kiểm soát có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và con:
- Tăng huyết áp, bệnh thận: làm tăng nguy cơ tiền sản giật và sản giật trong thai kỳ.
- Đái tháo đường: có thể gây biến chứng cho mẹ và thai nhi (thai to, thai chậm phát triển, thai chết lưu). Người có nguy cơ cao sẽ được xét nghiệm đường huyết sớm trong thai kỳ.
- Bệnh tuyến giáp (cường giáp, suy giáp): Bộ Y tế khuyên phụ nữ có bệnh tuyến giáp muốn mang thai tốt nhất nên đợi đến khi điều trị ổn định bệnh. Nếu có thai ngoài ý muốn khi đang điều trị, cần đi khám chuyên khoa nội tiết ngay để được tư vấn.
- Bệnh tim: một số bệnh tim, nhất là bệnh tim có biến chứng, có thể rất nguy hiểm khi mang thai. Cần được tư vấn trước khi có thai.
- Thiếu máu, thalassemia: cần được đánh giá và xử trí trước. Xem bài Dinh dưỡng và vi chất khi mang thai.
- Động kinh, rối loạn tâm thần: nhiều loại thuốc có thể ảnh hưởng thai nhi. Đừng tự ngừng thuốc, hãy bàn với bác sĩ trước khi có thai.
Rà soát thuốc đang dùng
Hãy mang theo danh sách tất cả thuốc bạn đang dùng: thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thực phẩm chức năng, thuốc nam. Bộ Y tế lưu ý một số thuốc (như thuốc an thần, thuốc chống co giật, thuốc chống sốt rét, kháng sinh mạnh) và các thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc có thể ảnh hưởng đến thai nhi. Bác sĩ sẽ cho bạn biết thuốc nào cần đổi hoặc điều chỉnh. Không tự ngừng thuốc điều trị bệnh mạn tính khi chưa hỏi bác sĩ.
Lối sống chuẩn bị mang thai
- Dinh dưỡng đầy đủ, đa dạng, giữ cân nặng hợp lý. Bạn có thể tính BMI để biết cân nặng hiện tại.
- Không uống rượu, không hút thuốc lá, thuốc lào (kể cả hít khói thuốc từ người khác), không dùng chất gây nghiện. Hút thuốc và rượu cũng có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản của nam giới.
- Bổ sung acid folic và vi chất. Xem bài Acid folic trước khi mang thai.
- Cập nhật tiêm chủng. Xem bài Tiêm ngừa trước khi mang thai.
- Làm việc và nghỉ ngơi hợp lý, tránh tiếp xúc hóa chất độc hại.
- Quan hệ tình dục an toàn để phòng bệnh lây truyền qua đường tình dục. Nếu chưa muốn có con, dùng biện pháp tránh thai.
- Nếu nhiễm HIV và muốn có thai, hãy được tư vấn tại cơ sở chăm sóc điều trị HIV để chọn thời điểm phù hợp, hạn chế tối đa lây cho con.
Khi nào nên đi khám?
- Khi bạn đang có kế hoạch có thai trong 1–2 năm tới.
- Khi bạn có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc thường xuyên.
- Khi bạn từng gặp tai biến sản khoa (sẩy thai liên tiếp, thai chết lưu, sinh non, băng huyết, tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ) và muốn có thai lại.
- Khi gia đình bạn có người bị dị tật bẩm sinh hoặc bệnh di truyền. Xem bài Tầm soát di truyền và tiền căn gia đình.
Thông tin trên trang mang tính giáo dục sức khỏe chung, không thay thế tư vấn của bác sĩ.