Trẻ sơ sinh: sàng lọc sơ sinh, vàng da và chăm sóc rốn
Tháng đầu đời là giai đoạn bé thay đổi nhanh nhất, cũng là lúc cha mẹ lo lắng nhất. Bài này nói về ba việc: sàng lọc sơ sinh, vàng da và chăm sóc hằng ngày, cùng các dấu hiệu cần đưa bé đi khám.
Sàng lọc sơ sinh
Sàng lọc sơ sinh là xét nghiệm đơn giản giúp phát hiện sớm một số bệnh bẩm sinh khi bé chưa có biểu hiện gì. Phát hiện sớm giúp điều trị kịp thời, tránh di chứng lâu dài.
- Cách làm: lấy vài giọt máu ở gót chân bé thấm lên giấy (xét nghiệm máu khô). Ngoài ra có thể kiểm tra thính lực và tim bẩm sinh.
- Thời điểm: trong những ngày đầu sau sinh. Hãy hỏi cơ sở y tế nơi bé chào đời về thời điểm lấy mẫu phù hợp.
- Bệnh được khuyến khích sàng lọc: Thông tư 12/2026/TT-BYT (hiệu lực từ 01/7/2026) ban hành danh mục bệnh bẩm sinh khuyến khích sàng lọc sơ sinh. Gồm nhóm xét nghiệm giọt máu thấm khô (ví dụ suy giáp bẩm sinh, tăng sản thượng thận bẩm sinh, thiếu men G6PD, các rối loạn chuyển hóa, xơ nang, thalassemia, teo cơ tủy) và các kiểm tra không cần lấy máu là thính lực và dị tật tim bẩm sinh.
- Gói sàng lọc cơ bản được hỗ trợ: theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP, gói sàng lọc sơ sinh gồm 5 bệnh: suy giáp bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh, bất thường tim bẩm sinh nặng. Nhà nước hỗ trợ theo chi phí thực tế, tối đa 600.000 đồng mỗi trẻ, chi trả trực tiếp cho cơ sở y tế. Từ 01/7 đến 31/12/2026: trẻ thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, bảo trợ xã hội, thôn đặc biệt khó khăn, hoặc xã vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo được sử dụng gói này miễn phí. Từ 01/01/2027: tất cả trẻ sơ sinh được hưởng hỗ trợ. Hãy hỏi cơ sở y tế nơi bé chào đời.
- Các cơ sở y tế phải thực hiện sàng lọc theo quy trình chuyên môn của Bộ Y tế, và việc tham gia là tự nguyện. Kết quả sàng lọc dương tính chưa phải là chẩn đoán, bé sẽ được làm thêm xét nghiệm để xác định.
Vàng da ở trẻ sơ sinh
Rất nhiều bé bị vàng da trong tuần đầu. Cần phân biệt vàng da sinh lý (thường lành tính) và vàng da bệnh lý (cần điều trị).
Vàng da thường gặp (sinh lý):
- Xuất hiện vào ngày thứ 3–5 sau sinh, trong tuần đầu.
- Bé vẫn bú tốt, tỉnh táo.
Dấu hiệu vàng da cần đưa bé đi khám ngay:
- Vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh.
- Lòng bàn tay, lòng bàn chân vàng ở bất kỳ tuổi nào (WHO coi là vàng da nặng).
- Vàng da đậm tăng dần.
- Vàng da kèm li bì, bú kém, nôn, nhiệt độ không ổn định, ngừng thở.
- Vàng da kéo dài quá 8 ngày ở trẻ đủ tháng (quá 15 ngày ở trẻ sinh non).
Bé cần được bác sĩ đánh giá, có thể phải chiếu đèn hoặc điều trị nguyên nhân. Hãy cho bé bú đủ và đưa bé đi khám khi nghi ngờ.
Chăm sóc bé hằng ngày (theo hướng dẫn của Bộ Y tế)
- Bú mẹ hoàn toàn, bú cả ngày lẫn đêm, ít nhất 8 lần mỗi ngày. Xem bài Nuôi con bằng sữa mẹ.
- Giữ ấm: bé nằm cùng mẹ trong phòng ấm, không đặt bé nằm sấp, không để bé nằm trên nền lạnh cứng, tránh khói thuốc và người đang bệnh. Xem thêm bài Giấc ngủ của trẻ về ngủ an toàn.
- Chăm sóc rốn: giữ rốn khô và sạch. Không băng kín hoặc đắp bất cứ thứ gì lên rốn. Hạn chế sờ vào rốn và vùng quanh rốn. Rốn thường rụng khoảng 7–10 ngày sau sinh, liền sẹo khoảng 15 ngày.
- Chăm sóc mắt: rửa tay sạch trước và sau khi chăm sóc. Dùng khăn sạch, ẩm lau mắt hằng ngày. Không nhỏ bất cứ thuốc gì vào mắt bé nếu bác sĩ chưa chỉ định.
- Vệ sinh da: lau rửa hằng ngày, không nhất thiết phải tắm hằng ngày. Tắm nước ấm trong phòng ấm, kín gió. Thay mũ, áo, tã hằng ngày và mỗi khi bé bài tiết.
- Đưa bé đi tiêm chủng và khám theo lịch. Xem Lịch tiêm chủng cho trẻ em.
Dấu hiệu nguy hiểm ở bé trong tháng đầu
Đưa bé đến cơ sở y tế ngay nếu bé có một trong các dấu hiệu sau (theo Bộ Y tế):
- Bú kém, bỏ bú.
- Nôn liên tục, chướng bụng.
- Không đi tiêu hoặc không đi tiểu sau 24 giờ.
- Thở bất thường: thở nhanh, thở chậm, co rút lồng ngực nặng.
- Sốt hoặc hạ thân nhiệt.
- Da xanh tái, hoặc vàng da đậm tăng dần.
- Ngủ li bì, khó đánh thức, hoặc co giật.
- Mắt đỏ, có mủ.
- Rốn đỏ lan rộng, có mủ.
- Chảy máu bất cứ nơi nào trên cơ thể.
Xem thêm bài Trẻ bệnh: những dấu hiệu nguy hiểm và Sốt ở trẻ em. Trẻ dưới 3 tháng có sốt cần đi khám ngay.
Nếu bạn thấy bé khác thường và lo lắng, hãy tin vào cảm nhận của mình và đưa bé đi khám.