Trẻ bệnh: những dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám ngay
Khi con ốm, câu hỏi khó nhất là: “Có cần đi khám ngay không?” Chương trình IMCI (xử trí lồng ghép bệnh ở trẻ em) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) dạy nhân viên y tế bắt đầu mỗi lần khám bằng việc tìm các dấu hiệu nguy hiểm chung. Bộ Y tế Việt Nam cũng áp dụng IMCI cho trẻ từ 0 đến dưới 5 tuổi (Quyết định 2341/QĐ-BYT ngày 07/8/2024), với cùng các dấu hiệu nguy hiểm toàn thân như WHO. Bài này tóm tắt các dấu hiệu đó bằng ngôn ngữ cho cha mẹ.
Trẻ từ 2 tháng đến 5 tuổi: dấu hiệu nguy hiểm chung
WHO và Bộ Y tế nêu các dấu hiệu sau. Nếu có một dấu hiệu, trẻ cần được chuyển gấp đến bệnh viện hoặc nơi xử trí thích hợp:
- Trẻ không uống hoặc không bú được
- Trẻ nôn ra tất cả mọi thứ
- Trẻ đã từng co giật trong lần bệnh này
- Trẻ li bì hoặc bất tỉnh (khó đánh thức)
- Trẻ đang co giật
Các dấu hiệu theo triệu chứng
Khi con ho hoặc khó thở
- Thở rít khi trẻ đang yên (không khóc): cần đi cấp cứu.
- Thở nhanh (đếm khi trẻ đang yên tĩnh, trong 1 phút): từ 2 đến dưới 12 tháng tuổi là từ 50 lần/phút trở lên; từ 12 tháng đến 5 tuổi là từ 40 lần/phút trở lên.
- Rút lõm lồng ngực (phần dưới lồng ngực lõm vào khi trẻ hít vào).
- Thở nhanh hoặc rút lõm lồng ngực có thể là viêm phổi (WHO), con cần được khám sớm, không chờ.
Khi con tiêu chảy
- Mất nước nặng (có từ 2 dấu hiệu): li bì hoặc bất tỉnh; mắt trũng; không uống được hoặc uống kém; véo da bụng thì da trở lại rất chậm (hơn 2 giây). Cần cấp cứu.
- Có mất nước (có từ 2 dấu hiệu): vật vã, quấy khóc; mắt trũng; khát, uống háo hức; véo da bụng da trở lại chậm. Cần đi khám.
- Có máu trong phân hoặc tiêu chảy kéo dài từ 14 ngày: cần đi khám.
Khi con sốt
- Cứng cổ: nguy hiểm, cần cấp cứu.
- Sốt mỗi ngày kéo dài hơn 7 ngày: cần đi khám để tìm nguyên nhân.
Khi tai có vấn đề
- Sưng đau phía sau tai: cần cấp cứu.
Trẻ dưới 2 tháng tuổi
Trẻ nhỏ có thể trở nặng nhanh và dấu hiệu khác với trẻ lớn. WHO coi trẻ dưới 2 tháng có bất kỳ dấu hiệu sau là bệnh rất nặng, cần chuyển cơ sở y tế khẩn cấp:
- Bú kém, không bú tốt
- Co giật
- Thở nhanh: từ 60 lần/phút trở lên (đếm khi bé yên, đếm lại nếu hơn 60)
- Rút lõm lồng ngực nặng
- Sốt từ 37,5 °C trở lên, hoặc hạ thân nhiệt dưới 35,5 °C (đo ở nách)
- Chỉ cử động khi bị kích thích, hoặc không cử động
Những dấu hiệu cần đi khám (chưa nặng bằng nhưng không nên bỏ qua): rốn đỏ hoặc chảy mủ, mụn mủ trên da.
Vàng da: nếu bé vàng da trong 24 giờ đầu sau sinh, hoặc lòng bàn tay, bàn chân vàng ở bất kỳ tuổi nào, WHO coi là vàng da nặng, cần đi viện ngay.
Vì sao việc nhận biết sớm quan trọng
Theo WHO, năm 2024 có khoảng 4,9 triệu trẻ dưới 5 tuổi tử vong trên thế giới, trong đó gần một nửa (2,3 triệu) là trẻ sơ sinh trong 28 ngày đầu. Viêm phổi, tiêu chảy, sốt rét và biến chứng sinh non là những nguyên nhân hàng đầu, và phần lớn có thể phòng hoặc điều trị được.
Danh sách này chưa đầy đủ
Đây chỉ là các dấu hiệu chính trong hướng dẫn IMCI. Còn nhiều tình huống khác cần đi khám sớm. Nếu bạn thấy con khác thường và lo lắng, hãy tin vào cảm nhận của mình và đưa con đi khám.