Nuôi con bằng sữa mẹ: bắt đầu thế nào và xử trí khó khăn thường gặp
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng quý giá giúp bé chống bệnh, tăng cường sức khỏe và phát triển. Bộ Y tế khuyến khích cho bú sớm và bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Bài này giúp bạn bắt đầu đúng cách và biết cách xử trí những khó khăn thường gặp.
Bú mẹ hoàn toàn nghĩa là gì?
Trong 6 tháng đầu, bé chỉ bú sữa mẹ, không ăn hoặc uống thêm gì khác, kể cả nước, nước cháo, nước hoa quả hay sữa động vật. Sau đó bé bắt đầu ăn dặm và tiếp tục bú mẹ, theo Bộ Y tế có thể đến 2 tuổi. Trẻ bú mẹ hoàn toàn ít mắc tiêu chảy và có tỷ lệ tử vong thấp hơn.
Ngay sau khi sinh
- Da kề da ngay sau sinh để bé được bú sớm, trong vòng khoảng 90 phút (và tốt nhất trong giờ đầu). Cho bé nằm cạnh mẹ: mẹ dễ chăm sóc và theo dõi con, bé ít khóc hơn, thời gian bú lâu hơn.
- Không vắt bỏ sữa non, hãy cho bé bú cả sữa non. Sữa non có nhiều lợi ích, và bú sớm giúp sữa về sớm hơn, bé tăng cân tốt hơn, mẹ ít bị cương tắc sữa.
- Không cho bé ăn hoặc uống gì khác trước khi bé bú mẹ. Không cho bé uống mật ong, nước cam thảo hay nước khác.
Ngậm bắt vú đúng và tư thế
Bé ngậm bắt vú đúng khi:
- Miệng bé mở rộng.
- Lưỡi bé hướng ra trước, có thể nhìn thấy phía trên lợi.
- Môi dưới bé hướng ra ngoài.
- Cằm bé chạm vào vú mẹ.
- Nhìn thấy quầng vú phía trên nhiều hơn phía dưới.
Tư thế đúng: đầu và thân bé nằm trên một đường thẳng, mặt bé quay vào vú, môi bé đối diện núm vú, thân bé áp sát mẹ, mẹ đỡ toàn bộ người bé.
Bé bú hiệu quả: mút chậm, sâu, thỉnh thoảng dừng rồi bú tiếp, bạn có thể nhìn hoặc nghe thấy bé nuốt. Nếu bạn đau khi cho bú, hãy nhờ nhân viên y tế kiểm tra cách bé ngậm vú.
Những ngày đầu cho bú
- Bú theo nhu cầu của bé, không hạn chế số lần, ít nhất 8 lần mỗi ngày, cả ngày và đêm.
- Bú hết một bên vú rồi mới chuyển sang bên kia. Không dứt vú khi bé chưa muốn thôi.
- Chỉ cho bú sữa mẹ, không cho thêm thức ăn hay nước uống nào khác.
- Vú căng, đau hoặc bé khó ngậm vú ở giai đoạn đầu: nhờ nhân viên y tế hướng dẫn vắt bớt sữa. Tình trạng này thường sẽ được giải quyết và bé sẽ bú lại bình thường.
Giữ nguồn sữa
- Uống nhiều nước, ăn đủ chất và tăng bữa.
- Nghỉ ngơi đủ, ngủ khoảng 8 giờ mỗi ngày hoặc hơn.
- Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào khi đang cho con bú.
Khó khăn thường gặp
Núm vú lõm, nứt, đau, hoặc bé khó ngậm vú: nhờ nhân viên y tế hướng dẫn cách cho bú đúng. Khi cần, có thể vắt sữa ra và cho bé ăn bằng thìa hoặc cốc sạch (nên luộc dụng cụ trước khi dùng).
Cương sữa, tắc tia sữa: xử trí sớm bằng cách day nhẹ, vắt hoặc hút sữa và cho bé bú thường xuyên, đi khám nếu không đỡ, để phòng viêm vú và áp xe vú. Đi khám ngay nếu vú sưng, đỏ, đau nhiều kèm sốt.
Bé sinh non hoặc nhẹ cân: vắt sữa từ ngày đầu và cho bé ăn bằng thìa/cốc sạch nếu bé chưa bú được. Bé sẽ lớn dần và bú tốt hơn. Nhờ nhân viên y tế hướng dẫn.
Sinh đôi: hai bầu vú vẫn đủ nuôi cả hai con. Có thể cho hai bé bú cùng lúc hoặc lần lượt, nhờ hướng dẫn về tư thế.
Mẹ có bệnh hoặc nhiễm HIV: hãy nói với bác sĩ để được tư vấn riêng về cách nuôi con phù hợp. Không tự quyết định ngừng cho bú.
Dấu hiệu cần hỏi nhân viên y tế
- Bé bú kém, bỏ bú.
- Bé không tăng cân.
- Bạn đau nhiều khi cho bú, nứt núm vú không lành.
- Vú sưng, đỏ, đau kèm sốt.
Bạn không đơn độc. Nhiều bà mẹ gặp khó khăn lúc đầu, và với hỗ trợ đúng cách, phần lớn đều có thể nuôi con bằng sữa mẹ.
Xem thêm: Chăm sóc mẹ sau sinh và Sữa công thức khi không có sữa mẹ.