Trầm cảm sau sinh: nhận biết và tìm sự giúp đỡ
Có em bé là niềm vui, nhưng cũng là một thay đổi lớn: thiếu ngủ, thay đổi hormone, áp lực chăm con. Nhiều bà mẹ thấy buồn, dễ khóc sau sinh. Điều quan trọng là biết đó là buồn thoáng qua hay trầm cảm sau sinh, một tình trạng cần được giúp đỡ và có thể điều trị.
Buồn thoáng qua và trầm cảm sau sinh
| Buồn thoáng qua sau sinh | Trầm cảm sau sinh | |
|---|---|---|
| Mức độ | Nhẹ hơn | Nặng hơn, ảnh hưởng đến sinh hoạt |
| Thời gian | Thường hết sau vài ngày | Kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng |
| Biểu hiện | Dễ khóc, nhạy cảm, lo lắng | Buồn, lo âu hoặc “trống rỗng” kéo dài; mất hứng thú; không còn sức |
Theo CDC, khoảng 1 trong 8 phụ nữ ở Hoa Kỳ bị trầm cảm sau sinh. Con số ở nước ta có thể khác, nhưng tình trạng này không hiếm.
Dấu hiệu của trầm cảm sau sinh
- Buồn, lo âu hoặc cảm giác “trống rỗng” kéo dài.
- Mất hứng thú với những việc từng thích, kể cả với con.
- Mất năng lượng, mệt lả dù đã nghỉ.
- Khóc nhiều, dễ cáu giận.
- Cảm giác xa cách với bé, hoặc nghi ngờ khả năng chăm con của mình.
- Ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con.
Ai dễ bị hơn?
CDC nêu các yếu tố nguy cơ: từng bị trầm cảm (kể cả khi mang thai), gia đình có người bị trầm cảm, và ít được hỗ trợ. Có yếu tố nguy cơ không có nghĩa chắc chắn sẽ bị, nhưng hãy chủ động nói với bác sĩ để được theo dõi.
Bạn có thể làm gì?
- Nói ra. Chia sẻ với chồng, người thân, bạn bè, hoặc nhân viên y tế. Nhiều phụ nữ giữ im lặng vì sợ bị đánh giá.
- Nhờ giúp đỡ chăm bé và việc nhà. Cố gắng ngủ khi bé ngủ.
- Đi khám. Bác sĩ gia đình, bác sĩ sản khoa hoặc nhân viên y tế có thể đánh giá và chuyển bạn đến chuyên khoa tâm thần khi cần. Trầm cảm có thể điều trị, và phần lớn mọi người khỏe lên khi được điều trị (CDC).
- Đừng tự ý dùng thuốc, nhất là khi đang cho con bú. Hãy hỏi bác sĩ.
Gia đình có thể giúp gì?
- Lắng nghe, không phán xét, không nói “cố lên là hết”.
- Chia sẻ việc chăm bé và việc nhà để mẹ được nghỉ.
- Quan sát các dấu hiệu ở trên, và đưa mẹ đi khám nếu thấy bất thường kéo dài.
- Nếu mẹ có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con, không để mẹ ở một mình với con và đưa mẹ đến cơ sở y tế ngay.
Trong các lần khám sau sinh, nhân viên y tế được hướng dẫn quan sát tình trạng tinh thần của bạn (vui vẻ, buồn bã, trầm cảm). Hãy thành thật chia sẻ cảm xúc của mình khi được hỏi.
Xem thêm: Chăm sóc mẹ sau sinh.
Nếu bạn thấy mình không ổn, đó là lý do để xin giúp đỡ chứ không phải lý do để xấu hổ.